Aktualności

Zieleń dla dzieci – kwitnące place zabaw

Jak rozbudzić wyobraźnię dzieci, nauczyć szerszego patrzenia na świat, przyjaznego stosunku do przyrody, a zarazem uatrakcyjnić ich pierwsze kroki w życiu? Może zapoznawać je z naturą w miejscu, gdzie spędzają najwięcej czasu – na placu zabaw dla dzieci?

Plac zabaw dotychczas kojarzony był z wydeptanym skrawkiem terenu, gdzieś między blokami, z nieciekawymi konstrukcjami i huśtawkami z metalowych rurek, pomalowanych olejną farbą. W ostatnich latach daje się zaobserwować znaczną poprawę w zakresie wyposażenia miejsc zabawy. Pojawiły się wielofunkcyjne, kolorowe zestawy elementów, sprzyjające rozwojowi psychomotorycznemu dzieci oraz odznaczające się wysokim stopniem bezpieczeństwa. Niestety tło placów zabaw nadal pozostaje smutne. A przecież można je ożywić i ubogacić roślinami.


Znaczenie roślin

Drzewa i krzewy przy placyku umilają dzieciom i opiekunom czas spędzany na zabawie. Rośliny tworzą miłe otoczenie także dla osób opiekujących się dziećmi – rodziców, dziadków, niań, opiekunek przedszkolnych. Zielone place zabaw odgrywają istotną rolę w edukacji maluchów. Uczą je kontaktu z przyrodą i pomagają poznawać jej różnorodność. Pokazują, że rośliny, a także żyjące w ich sąsiedztwie różne gatunki zwierząt, zmieniają się zgodnie z następowaniem po sobie pór roku, a także na przestrzeni lat. Dziecko z radością będzie obserwować, jak rośnie drzewko i np. porównywać swój wzrost z jego wysokością. Rośliny, zwabiając zwierzęta, m.in. owady i ptaki, umożliwiają dzieciom obserwację ich życia.

Dobór roślin i kompozycja

Place zabaw muszą być bezpieczne, oczywiście bez popadania w zbytnią przesadę. Należy unikać roślin o trujących częściach, zwłaszcza, gdy wytwarzają kolorowe owoce, które mogą skusić dziecko do ich zjedzenia. Niewskazane jest też sadzenie drzew i krzewów, uzbrojonych w kolce lub ciernie oraz o szczególnie kłujących igłach.
Dzieciom niewątpliwie może się zdarzyć zerwać kilka liści, gałązkę albo kwiaty. Dlatego, aby nasadzenia długo wyglądały atrakcyjnie, muszą szybko rosnąć i odnawiać się.
Rośliny na placach zabaw powinny dostarczać dzieciom tworzywa do zabawy. Maluchy będą zachwycone, jeżeli pod drzewem znajdą owoce kasztanowca pospolitego (Aesculus hippocastanum) - kasztany, żołędzie z dębów (Quercus sp.), „noski” klonu pospolitego (Acer platanoides) i jesionolistnego (A. Negundo), owoce jarzębiny (Sorbus sp.), opadające jesienią liście, służące do tworzenia kolorowych, żółto-czerwonych bukietów oraz szyszki. Interesujących, puchatych owocostanów latem i jesienią dostarcza powojnik (Clematis sp.).
Dla pokazania różnorodności przyrody, można komponować rośliny na zasadzie kontrastu – obok krzewów o gładkich liściach, sadzić pokryte kutnerem, z długimi liśćmi, obok tych z okrągłymi, z drobnymi, obok posiadających duże. Warto także sadzić rośliny w kontrastowych zestawieniach kolorystycznych lub przeciwnie – fragmenty kompozycji w jednorodnej barwie, a także krzewy o kształtach kulistych, stożkowatych, kolumnowych, płożących oraz drzewa o różnej fakturze kory – biała brzozy (Betula sp.), czarna i spękana dębu (Quercus sp.).



Powojnik (Clematis sp.) latem i jesienią dostarcza interesujących, puchatych owocostanów.


Planując obsadzenie, nie można zapominać o roślinach zimozielonych. Mogą one chronić przed zimnym wiatrem, zanim pojawią się liście na innych roślinach. Jako uzupełnienie kompozycji z drzew i krzewów, można wprowadzić kwitnące byliny lub rośliny jednoroczne w różnych, żywych kolorach.
Plac zabaw powinien być częściowo ocieniony, najlepiej przez drzewa o sezonowych liściach, które nie będą zasłaniały słońca zimą, np. osiągające niewielkie rozmiary klony tatarskie odmiany ginnala (Acer tataricum subsp. Ginnala), klon pospolity (Acer platanoides) ‘Globosum’ o kulistej koronie lub kwitnący na ciemnoczerwono głóg dwuszyjkowy (Crataegus media) ‘Paul’s Scarlet’. Cień mogą również dawać pnącza, wspinające się po ogrodzeniu lub pergolach. Bardzo szybko okryje takie podpory rdestówka Auberta (Fallopia aubertii), wytwarzająca od sierpnia do końca października masę drobnych, białych kwiatów.

Teren placu zabaw dobrze jest otoczyć żywopłotem, zwłaszcza, jeśli w pobliżu przebiega ulica (chroni on wtedy przed spalinami i hałasem). Do tego celu można polecić z krzewów iglastych - cis pośredni (Taxus media) ‘Hicksii’, a z liściastych – pęcherznicę kalinolistną (Physocarpus opulifolius) z odmianami ‘Diabolo’ o liściach purpurowoczerwonych i ‘Luteus’ - żółtych oraz pięciornik krzewiasty (Potentilla fruticosa). Jego odmiany w barwach od białej, przez różową do czerwonej, żółtej i pomarańczowej kwitną przez całe lato i jesień. Na rozwój wyobraźni pozytywnie może wpłynąć labirynt utworzony z niskiego żywopłotu – uczy dzieci logicznego myślenia. Nie powinien być on jednak wyższy, niż 50 cm, ze względów bezpieczeństwa, aby dziecko nie obawiało się zabłądzić.
Plac zabaw może być podzielony na części dla różnych grup wiekowych, ale dzieci mogą bawić się oczywiście na całym terenie. Wskazane jest zaaranżowanie osobnego, bardziej zacisznego kącika dla opiekunów z dziećmi w wózkach, gdzie można spokojnie usiąść na ławce, poczytać książkę.
W otoczeniu różnych urządzeń zabawowych inaczej projektujemy zieleń: przy huśtawkach wymagana jest duża wolna przestrzeń, a tam, gdzie dzieci wybierają spokojniejsze zabawy, może być sadzonych więcej roślin.
Przy przedszkolach lub na terenie niewielkich osiedli szeregowych domów jednorodzinnych lub małych bloków, można wydzielić część ogródka, którym dzieci będą mogły zajmować się wspólnie z opiekunami. Satysfakcja z możliwości pielęgnacji ich własnych roślin na pewno będzie ogromna. Na placu zabaw, oprócz urządzeń typowo zabawowych – piaskownic, huśtawek, drabinek, konstrukcji z drewna – warto zainstalować kran w ciekawej formie. Dzieci, mając dostęp do wody, będą mogły podlewać rośliny.
Poprawie zdrowia maluchów mogą służyć rośliny obfitujące w olejki eteryczne, korzystnie wpływające na drogi oddechowe, np. różne gatunki i odmiany sosen (Pinus sp.) i macierzanek (Thymus sp.).

Pielęgnacja

Tam, gdzie przebywają dzieci, nie można stosować środków chemicznych (np. oprysków), w celu zwalczania chorób roślin i szkodników. Najlepiej sadzić gatunki i odmiany na nie odporne, a ewentualne ogniska chorób i szkodników należy zwalczać jak najszybciej po pojawieniu się objawów - mechanicznie lub metodami biologicznymi - przy pomocy ich naturalnych wrogów (biedronek, złotooków i in.).
Dla wzbogacania zasobności gleby wskazane jest stosowanie wyłącznie nawozów naturalnych, np. kompostu lub ziemi liściowej. Aby ograniczyć pracochłonne zwalczanie chwastów, pod drzewami i krzewami dobrze jest sadzić rośliny okrywowe, stosować ściółkowanie przekompostowaną korą roślin iglastych albo kilkucentymetrową warstwą żwiru lub drobnych kamieni, ułożoną na geowłókninie.



Agnieszka Waszak,
architekt krajobrazu


Źródło: http://archiwum.komunalny.home.pl/archiwum/index.php?mod=tekst&id=2741

Mieszkam tam, gdzie to ładne podwórko.

Jak stworzyć przestrzeń przyjazną, atrakcyjną i bezpieczną dla mieszkańców osiedla? Dla istniejących osiedli zadanie to wymaga kompleksowego podejścia zarówno od strony stanu zastanego, możliwości wnętrz międzyblokowych, jak i oczekiwań mieszkańców.
Częsty obraz dzisiejszych polskich podwórek osiedlowych to, niestety, osadzona w betonowej nawierzchni piaskownica, zaniedbane trawniki oraz przypadkowa zieleń, kilka metalowych urządzeń zabawowych i wszechobecne samochody. Taki stan z pewnością nie zachęca ani do dłuższego pobytu, ani tym bardziej do zabawy. Często występuje przy tym brak oświetlenia i zbyt mocno rozrośnięta zieleń, co umożliwia ukrycie i „zaczajenie” się ewentualnego intruza.
Spółdzielnia Mieszkaniowa „Nadodrze” w Głogowie postanowiła zmienić taki stan rzeczy i stworzyć dla mieszkańców swoich osiedli atrakcyjne i bezpieczne podwórka.

Zgodnie z potrzebami
Na tworzone projekty wpływ mieli sami mieszkańcy osiedla. Ich rola polegała m.in. na poddaniu ocenie i efektywnej dyskusji zaproponowanych rozwiązań projektowych.
Aby uzyskać bezpieczną i charakterystyczną dla danego podwórka przestrzeń, każdy projekt rozpatrzono indywidualnie. Wszystkie podwórka zaprojektowano zgodnie z potrzebami poszczególnych grup wiekowych mieszkańców. Zaprojektowano place zabaw dla małych dzieci, miejsca spotkań młodzieży oraz wypoczynku dla osób starszych. Każdy teren sklasyfikowano na strefy użytkowania prywatnego, grupowego i publicznego. Przeanalizowano przedepty i skróty, co umożliwiło skorygowanie systemu komunikacji pieszej zgodnie z naturalnym układem przejść i komunikacji mieszkańców. Nowe ciągi piesze dostosowano do potrzeb osób niepełnosprawnych i starszych. Uzupełniono i oznakowano miejsca postojowe dla samochodów oraz wprowadzono niewielkie parkingi rowerowe. Mało estetyczną strefę gospodarczą obejmującą śmietniki, trzepak oraz miejsca do segregacji odpadów ukryto za trejażem obsadzonym roślinami pnącymi, takimi jak winobluszcz pięciolistkowy oraz powojniki. Boksy śmietnikowe wyremontowano, umożliwiając do nich wstęp wyłącznie mieszkańcom.

Bezpiecznie i atrakcyjnie
Dla bezpieczeństwa i urozmaicenia placów zabaw zlokalizowano je w zasięgu wzrokowym i głosowym opiekunów oraz w pobliżu istniejącej zieleni, którą uzupełniono o nowe nasadzenia. Aby uatrakcyjnić place zabaw, posadzono m.in. klony, których „noski” zachęcają do zabawy. Przy doborze nasadzeń kierowano się przede wszystkim bezpieczeństwem dzieci oraz odpornością roślin na uszkodzenia mechaniczne. Place zabaw ogrodzono, zastosowano nawierzchnię amortyzującą upadki (20 cm żwiru okrągłego, wymywanego) oraz zainstalowano urządzenia zabawowe posiadające certyfikaty bezpieczeństwa.

We wszystkich projektach wprowadzono detal architektoniczny w postaci pergoli, trejaży i drewnianych płotków oraz nasadzenia roślinne, które nadają przestrzeni naturalną strukturę. Dla ograniczenia stałych wysokich nakładów finansowych na utrzymanie i pielęgnację zieleni wprowadzono nasadzenia gatunków roślin okrywowych (berberys Thunberga odm. ‘Green Carpet’, irga Dammera, irga pozioma, trzmielina Fortune’a, runianka japońska) oraz odpornych na suszę (brzoza brodawkowata, berberys Thunberga, kostrzewa sina, rozchodnik okazały, lawenda wąskolistna, oliwnik wąskolistny). W miejscach, w których mieszkańcy sami pielęgnują i utrzymują zieleń (przedogródki), nasadzono byliny (bergenia sercowata, kosaciec syberyjski, liliowiec ogrodowy). Przemodelowano istniejącą już zieleń, która wcześniej była przypadkowo i błędnie nasadzona (zbyt blisko budynków, zbyt gęsto) oraz niewłaściwie pielęgnowana.

W ramach pozostałych projektów, obecnie jeszcze niezrealizowanych, wzięto pod uwagę problem zalegających nieczystości po psach. Zaproponowano tam ogrodzone i ukryte w zieleni wybiegi dla psów, wyposażone w ławki dla właścicieli oraz dystrybutory z jednorazowymi torebkami na psie nieczystości.
Odnowione oblicza podwórek osiedlowych cieszą mieszkańców osiedla. Place wypoczynkowe ożywiły się i stały się „zielonym salonem” – miejscem spotkań oraz nawiązywania sąsiedzkich kontaktów. Na osiedlu wzrosła dynamika społeczna, ludzie są bardziej otwarci – starsi korzystają z ławek, dzieci z placów zabaw. Na terenie odnowionych podwórek nie zaistniał żaden akt wandalizmu ani kradzież roślin. Część mieszkańców zajmuje się również pielęgnacją nowo posadzonych roślin. Na pytanie „Gdzie mieszkasz?” mieszkańcy odpowiadają „Mieszkam tam, gdzie to ładne podwórko”.

Laura Wawerczak, architekt krajobrazu


Źródło: http://archiwum.komunalny.home.pl/archiwum/index.php?mod=tekst&id=6529

Ogrody zabaw

„Kto nigdy nie był dzieckiem,
nie może się stać dorosłym.”

(Charles Chaplin)

Place zabaw zazwyczaj rozbrzmiewają dziecięcym gwarem i śmiechem. Współcześnie to powszechny element wyposażenia miast, czy parków miejskich. Jednak niewielu wie, że jeszcze do niedawna (w nie tak odległych epokach) zamiast dzieci w miejscach przeznaczonych do zabawy zobaczylibyśmy tylko dorosłych, huśtających się i zjeżdżających na zjeżdżalniach.
Parki i ogrody rezydencjonalne spełniały funkcję nie tylko reprezentacyjną, ale także otaczały siedziby mieszkalne, stanowiąc jednocześnie miejsce wypoczynku i plac zabaw dla samych mieszkańców. Piękno i harmonia wyrażana była w poszczególnych epokach za pomocą różnych sposobów projektowania, przede wszystkim dlatego, że z istnieniem ogrodów od zawsze wiązała się możliwość odbywania spacerów bądź podziwiania ukształtowanych przez planistę wspaniałych krajobrazów ze specjalnie przygotowanych do tego celu punktów widokowych.
Nie oznacza to jednak, że tylko spacerami i oglądaniem różnych parkowych czy ogrodowych scen uatrakcyjniano sobie pobyt w parkach. W każdej epoce tworzono i wykorzystywano różne sposoby dla urozmaicania czasu spędzonego w ogrodzie. W średniowieczu ogrody o charakterze rozrywkowym były urządzane głównie poza murami zamkowymi. Służyły one jako miejsce spotkań i zabaw dworskich, stąd też miały urozmaicony program. Jednym z bardziej charakterystycznych elementów była łąka kwietna. Stanowiła ona otwartą przestrzeń, pokrytą murawą. Otaczały ją drzewa i kwitnące krzewy. Niekiedy cały ogród nazywano „łąką kwietną” albo „ogrodem miłości”. W kolejnych epokach z myślą o zabawie i odpoczynku kształtowano gry i sztuki wodne, naumachie, pawilony do obserwacji zwierząt, urządzano polowania w zwierzyńcach, wystawiano spektakle w teatrach ogrodowych, bawiono się w labiryntach, wioskach ogrodowych, a w bliższych nam czasach do ogrodów wprowadzano także urządzenia sportowo-gimnastyczne.

Urządzenia do zabawy
W ogrodzie spędzano czas dla przyjemności, dlatego bardzo szybko starano się wprowadzać nowe niezwykłe i oryginalne pomysły. Dlatego też nic dziwnego, że w ogrodach renesansowych budowano pawilony w konarach starych drzew, do których wchodzono po drabiniastych schodach oplatających wielki i gruby pień. Większość urządzeń spotykanych dziś na placach zabaw dla dzieci jeszcze na początku XIX w. traktowana była jako urządzenia gimnastyczne dla dorosłych. Zjeżdżalnie, karuzele i huśtawki oddzielne dla kobiet i mężczyzn uważane były za sprzęty gimnastyczne. Formy, jakie przybierały te zabawki dla dorosłych, w wielu przypadkach są aktualne i dzisiaj. Karuzele w formie krzeseł dźwiganych przez łabędzie miały siedziska przygotowane specjalnie dla pań, zaś miejsca dla panów były stylizowane na końskie grzbiety. Podobnie rzecz wyglądała w przypadku huśtawek, gdzie siedziska mogły być zupełnie proste, drewniane, prostokątne i bez oparć albo w kształcie wygodnych foteli. Zjeżdżalnie budowano natomiast w formie wymyślnych wolno stojących konstrukcji lub wznoszono je w oparciu o pagórki. Cieszyły przede wszystkim możliwością osiągnięcia niezwykłej prędkości. Wszystkie te urządzenia stawały się elementem wyposażenia zarówno prywatnych siedzib, jak i publicznych parków wypoczynkowych. Huśtawki stanowiły specjalnie przygotowane konstrukcje. Do ich zamontowania wykorzystywano również stare drzewa, których konary stanowiły punkt oparcia dla wiszących na sznurach czy łańcuchach siedzisk.

Sport to zdrowie
Takie zabawki dla dorosłych zaczęły pojawiać się w rezydencjach magnackich, a dopiero z czasem stały się powszechniejszym elementem publicznych parków rozrywki. Dowodem na coraz to większą popularność takich urządzeń jest ich obecność w XIX-wiecznych wzornikach. Wśród licznych przykładów pawilonów, mostków czy rzeźb są oddzielne działy ukazujące urządzenia gimnastyczne. Tak jest w książce autorstwa M. Boitarda „L’art. de composer et decorer les jardins”, wydanej w Paryżu w 1834 r. Oprócz urządzeń gimnastycznych dla dorosłych, wymienionych wcześniej,pojawiają się w ogrodach zbiorniki wodne o regularnym kształcie, które wykorzystywano już nie tylko jako lustra wody, uwypuklające kompozycję przestrzenną. Od początków XX w. baseny służyły do celów kąpielowych, co niewątpliwie jest wynikiem coraz większej popularności kultu kąpieli słonecznych, które w latach 20. XX w. zyskały akceptację społeczeństwa we Francji i Niemczech, a później także w całej Europie. Równocześnie w ramach nasilającej się aktywności fizycznej w ogrodzie pojawiały się w założeniach rezydencjonalnych boiska do tenisa i palanta. Wymienione wcześniej elementy stały się z czasem niezbędnymi urządzeniami montowanymi na placach zabaw dla dzieci.

Ogrody jordanowskie
W końcu XIX w. w Krakowie ukształtowany został pierwszy na świecie specjalistyczny ogród wypoczynkowy dla dzieci i młodzieży z inicjatywy lekarza Henryka Jordana. Program ogrodu obejmował również zabawę uzupełnianą wątkami patriotycznymi. Założony wówczas na 22 ha ogród funkcjonuje do dziś pod nazwą Park Miejski dr. Henryka Jordana. Ogrody jordanowskie w Polsce są ewenementem na skalę światową, głównie ze względu na pomysł założenia ogrodu wyłącznie dla dzieci i młodzieży, co w wielowiekowej kulturze Europy do końca XIX w. nie miało miejsca.
Bogate wyposażenie „jordanków” czyniło je atrakcyjnym miejscem dla najmłodszych. Zawsze jednak był to czas spędzany pod kontrolą opiekunów i animatorów zabaw. Wśród atrakcji ogrodów jordanowskich warto wymienić baseny kąpielowe i brodziki, bieżnie i boiska sportowe, teatry na wolnym powietrzu i place zabaw dla dzieci. Pobyt na terenie ogrodu jordanowskiego był ściśle rozplanowany i dotyczył dzieci w wieku od 6 do 18 lat, podzielonych na grupy wiekowe. W obiekcie zatrudnieni byli pracownicy, którzy prowadzili ćwiczenia i zabawę. Na hasło dane dzwonkiem grupa dzieci (nie większa niż 50 osób) opuszczała miejsce ćwiczeń i przechodziła do następnej przewidzianej w planie zabawy. Bawiono się, ćwiczono na przyrządach, wspinano się, wprowadzano elementy lekkiej atletyki, łucznictwa czy sportów wodnych. Ponadto integralnym elementem zabaw były wspólne śpiewy, rozmowy i pogadanki o życiu wielkich ludzi.
Pełny program dużego ogrodu jordanowskiego, wg dawnych wskazówek, powinien obejmować: place dla maluchów do 7 lat, dla dzieci w wieku od 7 do 10 lat oraz wszystkich tych, którzy mieszczą się w przedziale wiekowym od 10 do 14 lat, plac z przyrządami gimnastycznymi, piaskownicę, brodzik z wodą, plac dla matek, trawiasty plac dla niemowląt. Ponadto trawniki wypoczynkowe, tor saneczkowy, tor łuczniczy, bieżnię, strzelnicę dla starszych dzieci, plac do gimnastyki i przedstawień, lodowisko, ogródek uprawowy dla dzieci z drzewkami owocowymi i karmnikami dla ptaków oraz budynki.
Stworzono również zasady rozmieszczenia poszczególnych elementów programowych. Zwracano baczną uwagę, aby nie łączyć terenów zabaw dla dzieci w różnych grupach wiekowych, a wydzielać je, wykorzystując ukształtowanie terenu i rośliny. Sugerowano tworzenie oddzielnych placów dla dziewcząt i chłopców.
Powstawanie parków rozrywki, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych to ważny element kształtowania obiektów ogrodowych w XX w. Ten dopiero co miniony wiek stworzył obiekty ogrodowe, których program łączy doświadczenia poprzednich epok z potrzebą aktywnej rozrywki wśród dzieci i młodych duchem dorosłych.

dr Anna Majdecka-Strzeżek,
Katedra Architektury Krajobrazu, SGGW, Warszawa

Źródła
1. De Bay P., Bolton J.: Gartenkunst im Spiegel der Jahrhunderte, Collection Rolf Heyne.
Monachium 2000.
2. Sliwowska H., Wędrowski K.: Ogrody jordanowskie. GKW. Warszawa 1937.

Źródło: http://archiwum.komunalny.home.pl/archiwum/index.php?mod=tekst&id=10339

Rekreacja na osiedlach

Potrzeby rekreacyjne mieszkańców osiedli często rozmijają się z tym, co mają im one do zaoferowania – niezależnie od tego, czy są to osiedla już istniejące, czy też nowe inwestycje. Gdzie zatem należy szukać powodów, które sprawiają, że osiedlowe miejsca rekreacji nie spełniają swojej funkcji?

Od kilkudziesięciu lat niewiele zmienia się w podejściu do kształtowania osiedlowych przestrzeni rekreacji. Również nowe realizacje zespołów mieszkaniowych wydają się bazować na wciąż tych samych, utartych rozwiązaniach. Coraz częściej plac zabaw to miejsce bezpieczne i kolorowe, ale też nudne i wszędzie bardzo podobne, niezależnie od szerokości geograficznej i lokalnych tradycji. Place zabaw ciekawią dzieci na krótko, a pozostali użytkownicy mają tendencję do spędzania wolnego czasu w domach lub centrach handlowych. Jakie są więc prawdziwe potrzeby mieszkańców?

Regeneracja sił i komfort
Potrzeby dotyczące bieżącej regeneracji sił są realizowane przez zapewnienie warunków do wypoczynku biernego i czynnego w podstawowym zakresie. Pociąga to za sobą z jednej strony potrzebę organizacji spokojnych miejsc otoczonych zielenią, a z drugiej zapewnienie podstaw do aktywnego wypoczynku na osiedlu. Podstawową bazę programową powinny stanowić tu ciągi spacerowe i ścieżki rowerowe tworzące spójny system, łączący często odwiedzane miejsca na osiedlu (punkty usług czy przystanki komunikacji) oraz umożliwiający rekreację „przy okazji” codziennych obowiązków. Ma to ogromne znaczenie, szczególnie z punktu widzenia osób dorosłych. Analizowane osiedla powszechnie wykazują pod tym względem znaczące braki. Ciągi komunikacyjne trudno określać mianem spacerowych, gdyż są one powszechnie anektowane przez parkujące samochody i ubogie w zieleń, więc mogą stanowić miejsce rekreacji jedynie fragmentarycznie.
Inną ważną potrzebą jest poczucie komfortu, na które składa się bezpieczeństwo oraz zapewnienie zdrowego mikroklimatu, który można uzyskać np. przez wprowadzanie zieleni izolującej w sąsiedztwie ruchliwej ulicy czy zwiększając powierzchnię biologicznie czynną. Również w przypadku tej potrzeby w większości badanych osiedli Szczecina wykazano jedynie połowiczne możliwości jej realizacji. Komfort obniża znacząco brak czytelnej kompozycji osiedli oraz brak stosowania wizualnych granic w kształtowaniu przestrzeni, co w przypadku szeregu placyków sąsiedzkich doprowadziło do powstania przestrzeni „niczyich”. Pozytywnym elementem poprawiającym sytuację jest dość znaczna ilość zieleni w badanych osiedlach oraz w przypadku dwóch z nich dobre warunki lokalizacyjne. Osiedlowe nasadzenia wymagają jednak uzupełnień, zwłaszcza w postaci zwartych ścian izolujących od źródeł zmęczenia: parkingów, śmietników i ulic.

Społeczne kontakty
Potrzeba kontaktów społecznych w rekreacji wiąże się ze stworzeniem warunków dla podejmowania form rekreacji grupowej. Podstawowym warunkiem dla ich uzyskania jest kreacja przestrzeni prospołecznej, sprzyjającej kontaktom społecznym, a z drugiej włączenie mieszkańców w proces tworzenia przestrzeni rekreacji, aby czuli się jej gospodarzami. Konieczne jest wyodrębnienie zarówno przestrzeni sąsiedzkich, których adresatem jest wybrana grupa mieszkańców, jak i wykształcenie centrum, będącego swego rodzaju „sercem osiedla”, w którym kreowane będą atrakcyjne miejsca spotkań, ożywiające przestrzeń oraz nastąpi zaktywizowanie osiedlowego życia. W takim ujęciu potrzeby mieszkańców nie są realizowane w stopniu wystarczającym, chociaż w kilku przypadkach poczyniono niedawno pewne inwestycje. Niestety, żadne z badanych osiedli nie posiada zrealizowanej ogólnoosiedlowej przestrzeni rekreacji. Umożliwiają ją jedynie wnętrza międzyblokowe, urządzone właściwie wyłącznie pod kątem dzieci. Tylko jedno z badanych osiedli posiada prężnie działające kluby osiedlowe zrzeszające mieszkańców i organizujące festyny oraz sezonowe imprezy.

Od indywidualizmu do estetyki
Potrzeba indywidualizmu może być realizowana dwustronnie: przez nadanie otoczeniu cech wyróżniających oraz poprzez zapewnienie odpowiedniego programu rekreacyjnego, uwzględniającego nietypowe formy aktywności rekreacyjnej. Pewnym przejawem potrzeby indywidualizmu w rekreacji jest potrzeba wyrazu artystycznego. Ogromny potencjał w tym zakresie wydają się posiadać interaktywne place zabaw, uaktywniające kreatywność i pobudzające wyobraźnię np. zabawa dźwiękiem oraz plenerowe galerie sztuki. Innym elementem mogą być ogródki przydomowe, umożliwiające mieszkańcom osiedli samodzielną kreację przestrzeni. Tylko jedno z analizowanych osiedli ma zorganizowane przedogródki, stanowiące prawdziwą chlubę mieszkańców. Place zabaw, zachęcające do niebanalnych zabaw ze sztuką, nie są w ogóle realizowane. Brakuje również elementów rzeźbiarskich czy małej architektury o indywidualnym wzornictwie, sprzyjających zaspokajaniu potrzeby indywidualizmu w sposób bierny.
Potrzeby rozwoju i poznania mogą być realizowane przez zapewnienie programu umożliwiającego podjęcie form rekreacji, warunkujących rozwój zainteresowań i zdolności, oraz kreację miejsc o walorach dydaktycznych (edukacyjnych ciągów spacerowych, sezonowych wystaw plenerowych, tematycznych ogrodów osiedlowych). Potrzeby te wydają się przypadać często zapomnianym, traktowanym jako relikt poprzedniej epoki, klubom osiedlowym. Wskrzeszenie funkcji animatorów „kultury podwórkowej” może tymczasem implikować szereg pozytywnych zjawisk społecznych. Rekreacja realizowana w analizowanych osiedlach (głównie przez bogaty program) została ograniczona do placów zabaw wyposażonych w urządzenia do zabaw ruchowych, w wyniku czego efektywny wypoczynek jest tam praktycznie niemożliwy. Place zabaw z pojedynczymi urządzeniami, mogącymi zachęcać dzieci do pewnych zabaw tematycznych, zlokalizowane zostały jedynie na dwóch osiedlach.
Potrzeba estetyki w rekreacji objawia się potrzebą regeneracji przez kontakt z szeroko rozumianym pięknem, np. z przyrodą, ale także z elementami kulturowymi, w tym sztuką. Osiedle powinno być kształtowane w postaci jednego, wielkiego ogrodu, w którym rekreacja dotyczy całości założenia (a nie tylko wydzielonego do tego celu terenu), gdzie poszczególne wnętrza tworzą miniparki i ogrody. W badanych osiedlach potrzeba ta znajduje częściowo możliwości zaspokojenia na dwóch z nich, dzięki korzystnej lokalizacji i dobrym warunkom naturalnym (las, rzeźba terenu). We wszystkich zespołach wyraźnie daje się jednak odczuć brak założeń o charakterze ogrodowym, ubóstwo form i detalu.

Zrozumieć potrzeby
Zatem oceniając osiedla pod innym kątem niż to się powszechnie czyni, można wykryć wiele niedociągnięć. Nawet pozornie atrakcyjne inwestycje – jak założenie nowego placu zabaw czy zakup ławek – wydają się chybione, jeśli przeprowadza się je bez znajomości mechanizmów rekreacji i faktycznych potrzeb z nią związanych. Pozostaje jednak nadzieja, że działania warunkujące kreację przestrzeni atrakcyjnej do rekreacji są możliwe do przeprowadzenia i nie takie kosztowne, jakby się pozornie wydawało. Świadczy o tym szereg realizacji osiedli zlokalizowanych „po sąsiedzku” w Niemczech i Danii, często o znacznie mniejszym (z różnych względów) potencjale niż nasze. Potrzebna jest jednak przede wszystkim zmiana podejścia w rozumieniu rekreacji, a co za tym idzie kształtowanie całego obszaru zabudowy jako przestrzeni rekreacji, czego efektem będzie „osiedle jak ogród”.


Źródła
1. Bartkowicz B.: Wypoczynek codzienny mieszkańców nowych osiedli na przykładzie Krakowa. PWN. Warszawa 1974.
2. Bell P. A., Greene Th. C., Fisher J. D., Baum A.: Psychologia środowiskowa. Gdańskie Wydawnictwo
3. Psychologiczne. Gdańsk 2004.
4. Czałczyńska-Podolska M.: Kształtowanie terenów rekreacji codziennej w kontekście potrzeb rekreacyjnych człowieka (na przykładzie Szczecina). Praca doktorska. Wrocław 2006.
5. Czałczyńska-Podolska M.: 2007. Ocena miejsca zamieszkania w aspekcie realizacji potrzeb rekreacyjnych mieszkańców. [W:] Sztuka Ochrony i kształtowania środowiska. „Twórczość – Nauka – Dydaktyka”. 10/2007.
6. Gracz J., Stankowski T.: Psychologia w rekreacji i turystyce. AWF. Poznań 2001.
7. Piątkowska K., Scholtz A., Wirszyłło R.: Rekreacja w osiedlu. Zakład Wydawnictw CRS. Warszawa 1976.
8. Teoria i metodyka rekreacji. Kiełbasiewicz-Drozdowska I., Siwiński W. (red.). AWF. Poznań 2001.


dr Magdalena Czałczyńska-Podolska
Katedra Projektowania Krajobrazu,
Akademia Rolnicza w Szczecinie


Źródło: http://archiwum.komunalny.home.pl/archiwum/index.php?mod=tekst&id=8334

Bezpieczny plac zabaw

Przygotowując się do budowy placu zabaw, z którego korzystać będą najmłodsi, najważniejszą kwestią jest ich bezpieczeństwo, które należy zagwarantować poprzez zastosowanie materiałów dobrej jakości oraz regularne kontrole.
Placem zabaw jest obszar wydzielonej przestrzeni, wolnej od jakiejkolwiek zabudowy, będący obiektem zaliczanym do małej architektury, wyposażony w zróżnicowane urządzenia rekreacyjne i zabawowe.
Najpierw potrzebny jest projekt
Przed przystąpieniem do opracowania przedmiotu zamówienia na realizację budowy placu zabaw zamawiający musi dokładnie zapoznać się z projektem.
Z reguły inwestor, przystępując do opracowania projektu na tego typu przedsięwzięcie, zobowiązuje projektanta do uzyskania wszelkich niezbędnych opinii, uzgodnień i wymaganych prawem decyzji potrzebnych do realizacji zadania. Zdarza się jednak, że inwestor przejmuje ten obowiązek na siebie. Wówczas musi znać stan prawny nieruchomości, na której zrealizuje inwestycję. Inne bowiem dokumenty wymagane są w przypadku, gdy projekt został opracowany dla działki wpisanej do rejestru zabytków, inne zaś dla pozostałych nieruchomości.
Projekt placu zabaw opracowany dla nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków - zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo budowlane (DzU z 2006 r. nr 156, poz. 1118 z późn. zm. - dalej: Pb) - powinien posiadać prawomocną decyzję o pozwoleniu na budowę. Wydanie tej decyzji następuje po wcześniejszym uzyskaniu pozwolenia na prowadzenie prac konserwatorskich na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków stosownie do rozporządzenia ministra kultury i dziedzictwa narodowego z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych (DzU nr 150, poz. 1579). Natomiast na pozostałych nieruchomościach wymagane jest - zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 4 Pb - zgłoszenie właściwemu organowi zamiaru wykonania robót budowlanych.
Projekt na budowę i wyposażenie placu zabaw w urządzenia zabawowe powinien być zgodny z rozporządzeniem ministra infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych (DzU nr 202, poz. 2072). Powinien zawierać projekt budowlano-wykonawczy, specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót, kosztorys inwestorski oraz przedmiar robót.
Projekt na budowę i wyposażenie placu zabaw powinien być opracowany w zakresie:
• wykonania prac przygotowawczych,
• gospodarki drzewostanem (obejmującej inwentaryzację drzewostanu, prace pielęgnacyjne, wycinkę),
• budowy nawierzchni (np. z kostki betonowej, z płyt gumowych, pola bezpieczne - piaskowe),
• wyposażenia placu zabaw (urządzenia zabawowe i inne elementy małej architektury, np. ławki, kosze),
• wykonania prac ogrodniczych (sadzenie drzew i krzewów, zakładanie trawników),
• wykonania ogrodzenia oraz dokumentacji powykonawczej.
[...]

Joanna Starosta
Główny specjalista ds. zieleni w Urzędzie Miasta w Brzegu.

Źródło: http://www.przetargipubliczne.pl/numery/czerwiec-2009/bezpieczny-plac-zabaw.html